Turkije heeft beklemtoond dat het de Russische inval in Oekraïne onaanvaardbaar vindt en een ernstige schending van het internationaal recht. President Erdogan noemt de aanval “een zware klap voor de vrede en de stabiliteit in de regio”. Hij wil dat er weer een dialoog op gang komt.

De aanval ruïneert volgens Ankara bovendien de akkoorden van Minsk over Oekraïne (2015) die de burgeroorlog in het oosten van Oekraïne jarenlang hebben getemperd. De actie van Rusland brengt de veiligheid van heel de wereld in gevaar, aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken in Ankara.

Turkije, waarvan de noordkust aan de Zwarte Zee ligt, heeft maritieme grenzen en goede betrekkingen met zowel Moskou als Kiev. Oekraïne heeft erop aangedrongen dat Turkije stappen neemt tegen Rusland, zoals het sluiten van de zeestraat tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee (Bosporus en Dardanellen) voor Russische oorlogsschepen. Turkije is lid van de NAVO en heeft op basis van een internationaal verdrag uit 1936 het recht de zeestraat voor marineschepen te sluiten, maar is terughoudend.

Rusland is donderdag Oekraïne binnengetrokken. Volgens president Vladimir Poetin heeft Oekraïne de akkoorden van Minsk zelf gesaboteerd, onder meer door niet in gesprek te gaan met de separatisten in het oosten. Het is volgens Moskou een militaire operatie met enkel militaire doelen die burgers zoveel mogelijk ontziet. De Oost-Oekraïense provincies Donetsk en Loehansk erkent Moskou sinds maandag niet meer als Oekraïens grondgebied maar als onafhankelijk.

Turkije, dat zeer dicht bij Oekraïne staat, waakt er steeds over om niet met Rusland in conflict te komen. Tot nu toe heeft Turkije steeds meer met Rusland samengewerkt naarmate de banden met Europa en de Verenigde Staten verslechterden. De huidige escalatie maakt die oefening een stuk moeilijker.

In oktober 2021 werd de woede van Moskou gewekt door beelden die door de Oekraïense strijdkrachten waren uitgezonden en waarop Turkse drone-aanvallen op stellingen van pro-Russische rebellen in Donbass te zien waren.

Een woede die Ankara verontrustte en die minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavuşoğlu ertoe bracht Kiev te vragen “op te houden met het noemen van de naam van Turkije”. “Deze drones mogen dan in Turkije zijn geproduceerd, maar ze zijn van Oekraïne. Turkije kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor het gebruik ervan”, voegde hij daar aan toe.

Turkse bewapende drones, geproduceerd door het bedrijf van president Recep Tayyip Erdoğans schoonzoon Selçuk Bayraktar, hebben in recente conflicten, in Nagorno-Karabach of Libië, reeds hun waarde bewezen tegenover Russische militaire hardware.

Oekraïne ondertekende in september vorig jaar een order voor 24 nieuwe UAV’s, terwijl vele andere Oost-Europese landen, met name Polen, belangstelling hebben voor Ankara’s knowhow op dit vlak. Nuttig tegen strijdkrachten die niet over vliegtuigen beschikken en geen zeer geavanceerde elektronische of luchtafweerversterkende middelen hebben, zouden Turkse drones echter plaats innemen in een ‘reguliere’ oorlog.

Naast de levering van drones aan Oekraïne en de akkoorden over industriële samenwerking op defensiegebied die met Kiev zijn gesloten, steunt Ankara ook diplomatiek het Oekraïense standpunt over de Krim, die in 2014 door Rusland militair werd geannexeerd.

Vandaag liggen Moskou en Ankara nog steeds met elkaar overhoop over tal van geopolitieke kwesties, van de Kaukasus tot Libië, via Syrië. Daar aarzelde Moskou in februari 2022 niet om Turkse strijdkrachten te bombarderen.

“Moskou en Ankara zorgen ervoor dat hun verschillen zo veel mogelijk in een hokje worden gestopt”, zegt Hakan Güneş, professor aan de Universiteit van Istanbul en specialist in Centraal-Azië en Rusland. “Hoewel het kan gebeuren dat ontwikkelingen in de ene kwestie van invloed zijn op een andere. Ten tijde van de Turkse dronecrisis in Oekraïne breidde Rusland zijn militaire basis in Qamichli (in het noordoosten van Syrië.

Zo werken de twee leiders op tal van gebieden samen, met name in de energiesector: bijvoorbeeld de aanleg van een gaspijpleiding die Russisch gas naar Turkije en Europa voert, de Turkish Stream, of de eerste kerncentrale van het land, die nog in ontwikkeling is. De twee landen werken ook samen in de wapensector. De aankoop door Erdogan van het Russische luchtverdedigingssysteem S400 heeft geleid tot sancties van de VS en tot de uitsluiting van Turkije uit de landen die deelnemen aan het F-35 programma voor de nieuwste generatie Amerikaanse gevechtsvliegtuigen.

De Oekraïense crisis en de dreiging van een Russische militaire interventie in Oekraïne, dat zeer goede betrekkingen onderhoudt met Ankara, heeft de complexe Turks-Russische relatie op de proef gesteld. Begin februari bracht president Erdogan een bezoek aan Oekraïne. Hij noemde toen de mogelijkheid van een Russische militaire invasie “onrealistisch” en stelde voor dat Turkije, vanwege zijn goede betrekkingen met beide landen, een ontmoetingsplaats zou worden voor onderhandelingen om de crisis op te lossen.

Een aanbod tot bemiddeling dat afgeslagen werd. “Dit voorstel is vrij goed ontvangen door Moskou, maar niet door het Westen, vooral omdat er al een onderhandelingsplatform bestaat, bekend als het Normandië-overleg, dat is overeengekomen ten tijde van de oorlog in Donbass, waarin Oekraïne. Rusland, Duitsland en Frankrijk zijn verenigd en de Verenigde Staten zouden aan toegevoegd kunnen worden”, vat Hakan Güneş samen.

De Turks-Amerikaanse betrekkingen, die sterk afhankelijk waren van het uitstekende persoonlijke contact tussen Donald Trump en Erdogan, hebben sterk te lijden gehad onder de komst van de regering-Biden.

In het bijzonder is er geen gevaar voor een aanval op de Bosporus. Deze zeestraat, die de Zwarte Zee verbindt met de Zee van Marmara en de Middellandse Zee, is voor Moskou een uiterst belangrijke strategische sluis. En Turkije is van plan zijn rol als bewaker ervan ongewijzigd voort te zetten.

In het Verdrag van Montreux (1936) is bepaald dat landen die niet aan de Zwarte Zee grenzen, een vloot van minder dan een bepaalde tonnage en voor maximaal drie weken mogen sturen. “Turkije heeft deze overeenkomst altijd nageleefd, zelfs tijdens de oorlog in Georgië in 2008. Het zal zijn controle niet versoepelen wanneer het slechtere betrekkingen met de Europeanen en de Amerikanen heeft dan destijds”, verzekert Güneş.

Temeer daar Moskou de troeven in handen heeft om zijn belangen af te dwingen in dit vreemde samenspel tussen samenwerking en confrontatie. Met name op economisch gebied, op een moment dat Turkije door een ernstige crisis en een inflatiegolf wordt geteisterd.

Voorlopig kan Ankara het moeilijke evenwicht bewaren tussen zijn lidmaatschap van de NAVO, zijn status van kandidaat-land voor toetreding tot de Europese Unie en zijn wens om goede betrekkingen met Moskou te onderhouden om niet te afhankelijk te zijn van de Amerikanen en de Europeanen.

“Turkije wil de toorn van Rusland niet over zich afroepen door een te radicaal pro-Oekraïens standpunt in te nemen.

Heeft u tips, info of beelden? Mail dan naar info@turksomroep.nl. We zijn ook te bereiken via Facebook en Instagram.

Vorig artikelOekraïne vraagt Turkije Zwarte Zee voor Rusland te sluiten
Volgend artikelMerkel bestolen in bijzijn bodyguards