Home Nieuws Binnenland Wat als mijn moeder door mijn fouten nog zieker zou worden: Elif...

Wat als mijn moeder door mijn fouten nog zieker zou worden: Elif moest als kind tolken bij psycholoog voor moeder

Van jongs af aan moest Elif (33) met haar Turkse ouders mee naar de dokter om voor hen te tolken. Achteraf vindt ze dat maar raar. Ze is niet de enige, het blijkt een onbekend en onderschat probleem. ,,Ik was nog maar een kind, begreep soms niets van wat werd gezegd en was vreselijk bang om fouten te maken. Daar heb ik nu nog last van.”

Ze kan zich de eerste van de vele gesprekken die nog zouden volgen aan de zijde van haar moeder goed herinneren. ,,De dokter sprak via mij met mijn moeder en mijn moeder antwoordde ook via mij. Veel woorden kende ik niet en die liet ik dan maar weg. Ik voelde me daar heel schuldig over. Wat als mijn moeder door mijn fouten nog zieker zou worden?”

Amper 7 jaar oud was ze toen ze voor het eerst met haar moeder meeging naar de huisarts. ,,Ik was de oudste thuis en vond het helemaal niet raar om als kind de gezondheidsklachten van mijn moeder met de dokter te bespreken. Ik wist niet beter: dit dóe je gewoon voor je ouders. Alle kinderen om me heen deden het. Mijn ouders verwachtten het ook van me.”

Het verbaast mij dat niemand van alle artsen er ooit iets over heeft gezegd dat ik, een kind toch, het woord deed voor mijn oudersElif (33)

Weigeren was geen optie. ,,Als ik een keer geen zin had, kreeg ik een sneer. Of ze zeiden dat ze me niet voor niets naar school stuurden. Ik sprak toch Nederlands? Nou dan! Dus daar ging ik dan maar weer. Als kind ben je altijd loyaal aan je ouders.”

Niet normaal

Pas veel later besefte ze dat het niet normaal is om als kind voor je ouders als tolk op te treden bij de dokter. ,,Het verbaast mij nog steeds dat niemand van alle artsen die ik in de loop der jaren heb gezien er ooit iets over heeft gezegd dat ik, een kind toch, het woord deed voor mijn ouders. Ze namen het allemaal voor lief.”

Tolken is werk voor volwasse­nen, professio­nals. In de medische wereld ontbreekt het besef dat je daar kinderen niet mee moet belasten.Simone Goossen

Zelfs toen ze rond haar 10de haar moeder begeleidde naar een psycholoog, vond die het geen probleem om in het bijzijn van Elif de psychische klachten van haar moeder uitgebreid te bespreken. ,,Dat was niet alleen gênant, maar veranderde ook het beeld van mijn ouders en mijn relatie met hen. Omdat ik door die bezoeken aan de psycholoog al hun problemen en zwakheden kende, besefte ik dat ze mij niet zouden kunnen helpen als dat nodig was en dat ik op mezelf was aangewezen.”

Onderschat probleem

Kinderen van migranten die bij de dokter moeten tolken bij de arts vormen een onbekend en onderschat probleem, zegt Simone Goosen van de Johannes Wier Stichting, die zich sterk maakt voor mensenrechten in de gezondheidszorg. ,,Het kan leiden tot schooluitval en psychische problemen, tot depressies aan toe.”

De Johannes Wier Stichting is daarom de landelijke campagne ‘Dit is een kind en geen tolk’ begonnen. Het doel: artsen en andere medische professionals ervan doordringen dat het niet in de haak is als kinderen tolken voor hun ouders.

Goossen: ,,In de medische wereld ontbreekt het besef dat je daar kinderen niet mee moet belasten. Tolken is werk voor volwassenen, professionals. Daarom willen we dat de vergoeding voor de inhuur van professionele tolken, die in 2012 is geschrapt, terugkeert. Ook moet er één landelijk telefoonnummer komen waar artsen makkelijk een tolk kunnen inschakelen.”

Geschokt

Programmamaker Gina van den Berg van de Nieuwegeinse bibliotheek De Tweede Verdieping was geschokt toen ze van Elif hoorde dat die als kind voor haar ouders moest tolken bij de dokter. Elif loopt stage bij de bieb in het kader van haar opleiding HBO Verpleegkunde. Ze richt zich daar op het verbeteren van de communicatie over gezondheidszorg met mensen uit andere culturen. Van den Berg besloot, aansluitend bij de actie van de Johannes Wierstichting, lokaal in actie te komen.

Toen mijn kleine broertje net was geboren, werd hij ziek. Later gingen we alsnog naar de huisarts. Die werd boos, op mij. Ik was een jaar of 11

Van den Berg: ,,Wij zijn als bibliotheek erg actief in het bestrijden van taalachterstanden en laaggeletterdheid en hebben programma’s voor het bevorderen van gezondheid en welzijn. Daarom gaan we de ongeveer 45 Nieuwegeinse huisartsen benaderen en hen erop attent maken hoe belastend het is voor kinderen om als tolk voor ouders te fungeren. We hopen ook dat de Nieuwegeinse huisartsen patiënten die slecht Nederlands spreken doorverwijzen naar onze taaloefenprogramma’s.”

Geen Nederlands

Elif heeft gemengde gevoelens over het feit dat haar ouders haar als tolk gebruikten. Ze heeft er enerzijds begrip voor, maar verwijt het hen ook. ,,Ze spraken geen Nederlands en konden voor hun gevoel nergens hulp krijgen. Toch vind ik dat ze meer moeite hadden moeten doen om wel bij anderen hulp te vragen. Nu belastten ze me met iets dat altijd zwaar op mij heeft gedrukt. Ik heb daar nog steeds last van. Het feit dat ik heel bang ben om fouten te maken en dus alles perfect wil doen, wijt ik aan dat tolken. Daar ben ik best boos over. Toen ik mijn moeder een paar jaar geleden vertelde hoe moeilijk het voor mij was geweest, werd ze daar heel verdrietig van. Dat het zo zwaar voor mij was, hebben ze nooit beseft.”

Het is soms zwaar en gênant. Maar in onze cultuur praat je niet gauw over dit soort zaken met anderenElif

Als volwassen vrouw tolkt Elif nog geregeld voor haar ouders. Ze doet het uit liefde en respect, maar vindt het eigenlijk nog steeds niet haar taak om de intieme problemen van haar ouders met een arts te bespreken. ,,Ook nu is het soms zwaar en gênant. Dat merk ik ook aan mensen om me heen. Maar in onze cultuur praat je niet gauw over dit soort zaken met anderen. Dat is dus iets waar we als tweede of derde generatie ook zelf verandering in moeten brengen.”

Boze huisarts

Vooral één herinnering blijft haar achtervolgen. ,,Toen mijn kleine broertje net was geboren, werd hij ziek. Ik belde met de GGD, die zei dat we het maar even moesten aanzien. Toen hij alleen maar zieker werd, gingen we alsnog naar de huisarts. Die werd boos, op mij. Ik had veel eerder aan de bel moeten trekken, vond hij. Ik was een jaar of 11.”

Elif is een gefingeerde naam, omdat ze uit privacyoverwegingen liever anoniem blijft. Haar werkelijke identiteit is bij de redactie bekend.